## بیماریهای قابل ارزیابی در مطب قلب و عروق
بیماران میتوانند برای بررسی طیف گستردهای از مشکلات قلبی و عروقی به متخصص قلب و عروق مراجعه کنند. این بیماریها به چند دسته اصلی تقسیم میشوند:
### ۱. بیماریهای عروق کرونر (بیماری عروق تغذیهکننده قلب)
این دسته شایعترین علت مراجعه به متخصص قلب است و به تنگی یا گرفتگی عروق قلبی مربوط میشود.
| بیماری یا مشکل | علائم شایع | روشهای رایج ارزیابی در مطب |
| :— | :— | :— |
| **آنژین صدری (پایدار و ناپایدار)** | درد یا فشار در قفسه سینه (مخصوصاً هنگام فعالیت یا استرس)، درد انتشار به شانه، بازو، فک یا پشت | نوار قلب (ECG)، تست ورزش، اکوکاردیوگرافی استرس، آنژیوگرافی CT قلب |
| **سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد)** | درد شدید و طولانیمدت قفسه سینه، تنگی نفس، عرق سرد، تهوع | نوار قلب، آزمایش آنزیمهای قلبی (تروپونین)، اکوکاردیوگرافی اورژانس |
| **بیماری عروق کرونر خاموش** | بدون علامت (معمولاً در افراد دیابتی یا مسن) | تست استرس، کلسیم اسکور (Ca-Scoring) در CT قلب |
| **ایسکمی خاموش میوکارد** | بدون درد قفسه سینه، اما با تنگی نفس یا خستگی غیرعادی | تست استرس، هولتر مانیتورینگ |
### ۲. نارسایی قلب (Heart Failure)
نارسایی قلب به معنی ناتوانی قلب در پمپاژ کافی خون به اندامها است.
| نوع نارسایی قلب | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **نارسایی سیستولیک (HFrEF)** <br> (کاهش قدرت پمپاژ) | تنگی نفس (مخصوصاً هنگام دراز کشیدن)، خستگی، تورم مچ پا و ساق پا (ادم)، افزایش وزن ناگهانی | اکوکاردیوگرافی (اندازهگیری کسر جهشی – EF)، آزمایش BNP یا NT-proBNP، سیتی آنژیوگرافی |
| **نارسایی دیاستولیک (HFpEF)** <br> (سفتی و عدم پر شدن مناسب قلب) | تنگی نفس با فعالیت، عدم تحمل ورزش، فشار خون بالا | اکوکاردیوگرافی تخصصی (داپلر بافتی)، کاتتریزاسیون قلب راست |
| **نارسایی پیشرفته قلب** | علائم شدید در حالت استراحت، بستری مکرر | ارزیابی برای دستگاه کمکی بطنی (LVAD) یا پیوند قلب |
### ۳. بیماریهای دریچهای قلب
مشکلات مربوط به دریچههای میترال، آئورت، تریکوسپید و پولمونر.
| بیماری یا مشکل | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **تنگی دریچه آئورت (AS)** | تنگی نفس، درد قفسه سینه، غش (سینکوپ) هنگام فعالیت | اکوکاردیوگرافی داپلر، کاتتریزاسیون قلب |
| **نارسایی دریچه میترال (MR)** | خستگی، تنگی نفس، تپش قلب | اکوکاردیوگرافی (Transthoracic و Transesophageal) |
| **پرولاپس دریچه میترال (MVP)** | اغلب بدون علامت؛ گاهی تپش قلب، درد مبهم قفسه سینه | اکوکاردیوگرافی |
| **اندوکاردیت عفونی** | تب طولانی، لرز، سوفل قلبی جدید، تعریق شبانه | اکوکاردیوگرافی از راه مری (TEE)، کشت خون مکرر |
| **بیماری دریچه آئورت دوکاسپاید** | اغلب علامتی ندارد تا زمانی که تنگی یا نارسایی ایجاد شود | اکوکاردیوگرافی، سیتی آنژیوگرافی |
### ۴. اختلالات ریتم قلب (آریتمیها)
بیماریهای مربوط به سیستم هدایت الکتریکی قلب.
| بیماری یا مشکل | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)** | تپش قلب نامنظم و گاهی سریع، تنگی نفس، خستگی، سرگیجه | نوار قلب، هولتر مانیتور ۲۴ ساعته یا مانیتورهای طولانیمدت (Event recorder)، اکوکاردیوگرافی |
| **فلوتر دهلیزی (Atrial Flutter)** | تپش قلب منظم و سریع (معمولاً ۱۵۰ ضربه در دقیقه) | نوار قلب، مطالعه الکتروفیزیولوژی (EP Study) |
| **تاکی کاردی فوق بطنی (SVT)** | حملات ناگهانی تپش قلب بسیار سریع (۱۶۰-۲۲۰ ضربه) با شروع و پایان ناگهانی | هولتر مانیتور، تست تحریک واگ |
| **تاکی کاردی بطنی (VT)** | تپش قلب سریع، سرگیجه شدید، غش، ایست قلبی (خطرناک) | هولتر مانیتور، EP study |
| **بلوک قلبی (Heart Block)** | غش، سرگیجه، خستگی شدید، برادی کاردی (ضربان پایین) | نوار قلب، هولتر مانیتور |
| **سندرم سینوس بیمار (Sick Sinus Syndrome)** | تناوب بین تپش قلب و ضربان بسیار کند | هولتر مانیتور، تست تیلت میز |
| **سندرم QT طولانی** | غش ناگهانی به خصوص با استرس یا صدای بلند | نوار قلب، تست ورزش، ژنتیک |
### ۵. فشار خون بالا و بیماریهای عروقی
| بیماری یا مشکل | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **پرفشاری خون مقاوم (Resistant Hypertension)** | فشار خون بالا با وجود مصرف ۳ داروی فشار خون | مانیتورینگ ۲۴ ساعته فشار خون، اکوکاردیوگرافی، آزمایشهای کلیوی و هورمونی (برای رد علل ثانویه) |
| **بیماری عروق محیطی (PVD/PAD)** | درد ساق پا هنگام راه رفتن (لنگش متناوب)، سردی پا، زخمهای ترمیمناپذیر | سونوگرافی داپلر عروق، آنژیوگرافی محیطی، شاخص مچ پا – بازویی (ABI) |
| **آنوریسم آئورت (شکمی و توراسیک)** | اغلب بدون علامت تا زمان پارگی؛ گاهی درد عمقی شکم یا پشت | سونوگرافی شکم، سیتی آنژیوگرافی |
### ۶. بیماریهای عضله قلب (کاردیومیوپاتیها)
بیماریهای غیرعروقی که مستقیماً عضله قلب را درگیر میکنند.
| نوع کاردیومیوپاتی | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **کاردیومیوپاتی متسع (DCM)** | نارسایی قلب با اتساع بطنها | اکوکاردیوگرافی، MRI قلب، گاهی بیوپسی |
| **کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)** | تنگی نفس، درد قفسه سینه، غش، مرگ ناگهانی (در جوانان) | اکوکاردیوگرافی، MRI قلب، تست ورزش، ژنتیک |
| **کاردیومیوپاتی محدودکننده (RCM)** | نارسایی شدید دیاستولیک با حجم طبیعی بطن | اکوکاردیوگرافی داپلر، MRI قلب، کاتتریزاسیون |
| **کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو (قلب شکسته)** | علائمی مشابه سکته قلبی پس از استرس شدید عاطفی | آنژیوگرافی (عروق طبیعی هستند در حالی که حرکت قلب غیرطبیعی است) |
### ۷. بیماریهای مادرزادی قلب در بزرگسالان
بیمارانی که با نقص مادرزادی قلب متولد شدهاند و اکنون به مراقبت بزرگسالان نیاز دارند.
| بیماری یا مشکل | علائم شایع | روشهای ارزیابی |
| :— | :— | :— |
| **نقص دیواره بین دهلیزی (ASD)** | خستگی، تنگی نفس با فعالیت، سوفل قلبی | اکوکاردیوگرافی ترانس توراسیک و ترانس ازوفاژی، MRI قلب |
| **نقص دیواره بین بطنی (VSD)** | ماندگاری کوچک اغلب بدون علامت؛ بزرگترها منجر به نارسایی قلب میشود | اکوکاردیوگرافی داپلر رنگی |
| **مجرای شریانی باز (PDA)** | سوفل قلبی، فشار خون ریوی | اکوکاردیوگرافی |
| **تترالوژی فالوت ترمیم شده** | عدم تحمل ورزش، آریتمی | اکوکاردیوگرافی، MRI قلب، تست ورزش |
### ۸. اورژانسهای قلبی که نیاز به ارجاع فوری به بیمارستان دارند
برخی علائم نیاز به **مراجعه فوری به اورژانس** دارند و صرفاً در مطب قابل مدیریت نیستند:
– **درد شدید قفسه سینه** همراه با تعریق و تنگی نفس
– **سنکوپ (غش ناگهانی)** بدون علت واضح
– **تپش قلب بسیار سریع و پایدار** (بیش از ۱۵۰ ضربه در دقیقه)
– **تنگی نفس شدید** هنگام استراحت
– **افت فشار خون ناگهانی**
—
## خلاصه: جدول جامع علائم هشداردهنده قلب و عروق
هر بیماری با یکی از علائم زیر باید **در اولین فرصت** توسط متخصص قلب ارزیابی شود:
| علامت | احتمال چه بیماریهایی را مطرح میکند؟ |
| :— | :— |
| **درد قفسه سینه** (فشاری، سوزشی یا تیزی) | آنژین، سکته، اسپاسم عروق، پریکاردیت |
| **تنگی نفس با فعالیت یا دراز کشیدن** | نارسایی قلب، بیماری دریچهای، فشار خون ریوی |
| **تپش قلب** (احساس ضربان نامنظم، تند یا کوبشی) | آریتمی (فیبریلاسیون دهلیزی، SVT، PVC)، پرکاری تیروئید |
| **غش یا نزدیک به غش (سنکوپ)** | آریتمی کشنده، تنگی دریچه آئورت، کاردیومیوپاتی |
| **تورم پاها (ادم)** | نارسایی قلب، بیماری دریچهای، فشار خون ریوی |
| **خستگی شدید غیرعادی** | نارسایی قلب، آنژین خاموش، کم خونی قلبی |
| **سوفل قلبی جدید یا تغییر کرده** | بیماری دریچهای، اندوکاردیت |
| **درد ساق پا هنگام راه رفتن که با استراحت خوب میشود** | بیماری عروق محیطی |
—
## خدمات تشخیصی در مطب قلب و عروق
متخصص قلب در مطب معمولاً به امکانات زیر دسترسی دارد:
1. **نوار قلب (ECG)** – برای تشخیص آریتمی و ایسکمی
2. **هولتر مانیتور ۲۴-۴۸ ساعته و مانیتورهای طولانیمدت (Loop recorder)**
3. **اکوکاردیوگرافی (ترانس توراسیک)** – سونوگرافی از قلب
4. **تست ورزش (Exercise Stress Test)** – روی تردمیل یا دوچرخه ثابت
5. **اکو استرس (Stress Echocardiography)** – ترکیب اکو با فعالیت فیزیکی یا دارو
6. **مانیتورینگ ۲۴ ساعته فشار خون (ABPM)**
7. **تست تیلت میز (Tilt Table Test)** – برای تشخیص علت غش
8. **سونوگرافی داپلر عروق گردن و پاها**
9. **کلسیم اسکور و سیتی آنژیوگرافی قلب** (در مطبهای مجهز)
10. **تستهای آزمایشگاهی سریع** (تروپونین، BNP، چربی خون، قند خون)
برخی از روشهای تهاجمی مانند **آنژیوگرافی (کاتتریزاسیون)**، **آنژیوپلاستی و استنت گذاری**، **پیس میکر و ICD**، و **ابلیشن (فرسایش)** معمولاً در بیمارستان یا مراکز مجهز انجام میشوند.
—
اگر سوال خاصی درباره یکی از این بیماریها دارید یا نیاز به توضیح بیشتر درباره یک روش تشخیصی (مانند اکوکاردیوگرافی استرس یا هولتر مانیتور) دارید، در خدمتتان هستم.